veiligheid

Klein gevaarlijk afval (KGA) wordt huis-aan-huis met de chemokar of via het depot KGA van de milieustraat ingezameld. Naast de formele term KGA is deze afvalstroom als klein chemisch afval (KCA) bekend. In dit onderdeel van de arbocatalogus behandelen we de KGA inzameling via de Milieustraat. De inzameling van klein gevaarlijk afval met de chemokar wordt elders in de arbocatalogus beschreven.

Bij het inzamelen van KGA is het belangrijkste gevaar dat de Beheerder van het KGA depot in aanraking komt met gevaarlijke componenten van het gevaarlijk afval. Het gevaar is afhankelijk van:

• de eigenschappen van het KGA
• op welke wijze het is verpakt
• in hoeverre het KGA als zodanig herkend wordt
• of correcte etiketgegevens aanwezig zijn
• de noodzakelijke maatregelen worden getroffen na eventueel contact met bestanddelen van gevaarlijk afval

De verplichte maatregelen bij dit onderdeel zijn de verplichtingen die gelden bij het accepteren en het opslaan van KGA/KCA.

In de afvalbranche worden mobiele ladders gebruikt om een niveauverschil te overbruggen ondermeer bij het ontstoppen of reinigen van dakgoten. Het gebruik van een draagbare ladder brengt het gevaar van vallen bij het werken op hoogte met zich mee. Bij een val kan letsel of blijvend letsel ontstaan, in het ergste geval met de dood tot gevolg. In Nederland overlijden jaarlijks gemiddeld 18 werknemers na een val van hoogte tijdens het werk en worden er 1.230 opgenomen in een ziekenhuis. Ook in de afvalbranche komt een valongeval relatief vaak voor, zo blijkt uit de ongevalsanalyse van 504 arbeidsongevallen in de periode 1998-2009. In deze periode is 22 keer een val van ladder of trap gemeld, in 3 gevallen met blijvend letsel tot gevolg.

In de afvalbranche moet voorafgaand aan het werk worden nagegaan of de voorgenomen werkzaamheid echt met een ladder moet worden uitgevoerd. Andere oplossingen dan de ladder als werkplek verdienen de voorkeur. Als er geen (operationeel-economische) belemmeringen zijn, moet worden gekozen voor het veiligste arbeidsmiddel. Een vast bordes, een hoogwerker of een steiger is vaak veiliger dan het gebruik van een ladder.

Gebruik putladder

Bij rioleringsbeheer wordt gebruik gemaakt van putladders om riolen te betreden. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen putladders met (vaak) een hoge sportafstand en waarbij de afstand tussen de twee stijlen kleiner dan 28 cm is en normale ladders die tussen beide stijlen een afstand groter dan 28 cm hebben. Een putladder is uitsluitend bedoeld voor gebruik in putten en andere smalle/nauwe doorgangen. Het gebruik van een putladder is verboden in situaties waarin een normale ladder kan worden toegepast.

Verbod op gebruik van ladder

Het gebruik van een ladder is niet toegestaan indien:

• de stahoogte van de voeten hoger is dan 7,5 m, of
• de opgetelde (effectieve) statijd van het project is langer dan 6 uur of per persoon langer is dan 2 uur verspreid over een werkdag, of
• de krachtsuitoefening op gereedschap groter is dan 10 kg (100 N), of
• de reikwijdte op de ladder meer is dan 1 armlengte, of
• als de wind harder is dan 6B in de buitenlucht; dit is krachtige wind ofwel wanneer het lastig wordt om tegen de wind in te lopen.

Het gebruik van een ladder langer dan 7,5 meter is wel toegestaan, mits dit wordt onderbouwd met een taak-risico-analyse en wordt gecombineerd met valbeveiliging.

Uit inventarisatie binnen de afvalbranche blijkt dat er twee belangrijke oorzaken zijn van het ontstaan van branden bij afvalbedrijven, te weten:

1. de ontwikkeling van warmte in afvalhopen oftewel broei, en
2. de aanwezigheid van ongewenste ontvlambare materialen in het afval.

Door het hele jaar ontstaan bij afvalbedrijven branden. Tijdens de zomer, van april tot september, is er een kleine toename in de statistieken (seizoensinvloed).

Ontvlambare materialen die ongewenst in het afval voorkomen zijn bijvoorbeeld spuitbussen, accu's, lithium-batterijen, en de nog warme as van een barbecue of vuurkorf. Dergelijke afvalstoffen moeten daarom via aparte afvalstromen worden aangeboden.

Met name afvalstromen met organisch materiaal bouwen warmte op. Als organisch afval voor een langere tijd wordt opgeslagen, kan de temperatuur door biologische activiteit stijgen ten gevolge van microbiële processen, waardoor het vochtgehalte van het materiaal afneemt. De temperatuur in organisch materiaal is meestal hoger dan die van de buitenlucht. Bij een temperatuur in organisch materiaal hoger dan 70 °C is het risico op het ontstaan van een zogenaamde broeibrand verhoogd. Als de temperatuur tot boven de 90 °C stijgt, bestaat de kans op zelfontbranding van het materiaal.

Volgens experimenteel onderzoek van KEMA is het gevaar voor een broeibrand bij een vochtgehalte van onder de 20 %RV (relatieve vochtigheid) minimaal. Een vochtgehalte tussen de 20 en 50 % geeft bij veel materialen het risico dat broei kan ontstaan; het vochtgehalte waarbij broei ontstaat, is afhankelijk van het soort materiaal. Bij homogene biomassa, zoals houtchips, is het gevaar voor broeibrand minimaal bij een vochtgehalte onder de 20 %. In niet-homogeen materiaal, zoals groenafval, bestaan vochtige naast drogere plekken en is de kans op broei vooral aanwezig wanneer grof materiaal uitgedroogd raakt en het vochtgehalte daalt onder 40 %. Daarom moeten sommige afvalstromen op een droge plek worden opgeslagen om te voorkomen dat ze vochtig worden.

De factor tijd speelt een heel belangrijke rol bij het ontstaan van een broei. Hoe langer een broei-gevoelige afvalstof ligt te wachten op transport en/of verwerking, hoe hoger de temperatuur wordt, hoe groter de kans op het ontstaan van broeibrand is. Als broei eenmaal tot ontbranding komt, ontwikkelt de brand zich meestal snel, zeker als het materiaal is uitgedroogd. Als er vervolgens zuurstof toetreedt, zoals bijvoorbeeld tijdens het ontgraven van het afval, dan kan het vuur zich snel verspreiden. Een bijkomend risico van broeibrand is het vrijkomen van koolmonoxide vanwege onvolledige verbranding van het afval.

Tot slot speelt de factor druk een rol. Hoe hoger de berg afval, hoe hoger de druk, hoe groter de kans op broei. Daarom mogen afvalhopen niet hoger dan 4 meter zijn; vaak is deze maximale hoogte opgenomen in de vergunning van het afvalbedrijf.

Inzamelen, Milieustraat en Bewerken

Bij het inzamelproces kan een broeibrand ontstaan onder andere wanneer een broei-gevoelige afvalstof al gedurende een langere periode bij de ontdoener heeft gelegen, alvorens die wordt ingezameld. Ook op een verwerkingslocatie kan broeibrand voorkomen in de opslag van het afval of in de sorteerhal. De opslag van vuile poetsdoeken met (plantaardige) oliën en matrassen vormt een bekend risico.

Composteren

Tijdens het composteringsproces treedt per definitie broei op, omdat dit het principe van composteren is. Er bestaat altijd kans op broeibrand op plaatsen waar veel grof organisch materiaal aanwezig is, waardoor een sterke natuurlijke trek optreedt (schoorsteeneffect). Na het composteerproces kan broeibrand met name optreden in de opslag van de zeefoverloop.

Verbranden

Bij een afvalenergiecentrale kan broeibrand voorkomen in de opslag van aangevoerd afval in de afvalbunker. Zowel organisch materiaal als een chemische reactie zijn een gevaar voor het ontstaan van brand.

Storten

Op stortplaatsen ontstaat de kans op broeibrand op plaatsen met een laag vochtgehalte in een stortlichaam waar, bij grove delen, het zogenoemde schoorsteeneffect aanwezig is.

Om te voorkomen dat lading uit de container waait of valt wordt een container afgedekt. Afnetten van lading wordt vereist vanwege milieuvoorschriften en de wegenverkeerswet. Er zijn veel verschillende systemen om de lading af te dekken. Vaak werd een los net gebruikt, waarbij de chauffeur op de rand van de container klimt en op het afval c.q. de lading loopt. De belangrijkste gevaren van deze methode van afnetten is dat de chauffeur bij het aanbrengen of het verwijderen van het losse net struikelt, zich verstapt, wegglijdt of zijn evenwicht verliest en daardoor van de containerrand valt of in het afval terechtkomt. Het letsel varieert daarbij van knieblessures en geschaafde scheenbenen wanneer men op de rand valt, tot aan kneuzingen van diverse ledematen, hersenschuddingen of botbreuken. Ook een dodelijk ongeval is denkbaar.

Afzetcontainers zijn tot 2,5 meter hoog. Containers op voertuigen, aanhangers of trailers zijn tot 4 meter hoog. Volgens de wet moet de werkgever met doelmatige maatregelen gevaar voor vallen van hoogte voorkomen vanaf 2,5 meter hoogteverschil en ook bij een kleiner hoogteverschil als er risicoverhogende omstandigheden zijn; de mogelijkheid om in afval terecht te komen is een risicovolle omstandigheid. De werkgever legt de noodzakelijke maatregelen om valgevaar te voorkomen vast in de RI&E; zie de maatregel Beschrijven werken op hoogte en maatregelen in de RI&E. In de maatregel Treffen voorzieningen bij afnetten zijn verschillende methoden beschreven die in de dagelijkse praktijk toepasbaar zijn.

Hierboven is een foto van een verboden werkmethode van afnetten geplaatst. Deze methode was in de afvalbranche heel normaal (en wordt heel soms - geheel ten onrechte - nog wel eens gebruikt). De werkwijze is niet toegestaan, omdat deze onveilig is door het valgevaar bij verlies van balans.

Er zijn voor verschillende situaties alternatieve manieren van afnetten die wel veilig zijn. De veilige werkmethoden zijn uitgebreid beschreven in de maatregel Treffen voorzieningen bij afnetten.

Bij alle arbeidsplaatsen van bedrijven in de afvalbranche bestaat gevaar voor vallende en wegschietende voorwerpen. Dit geldt bij de afvalinzameling als los afval naar beneden valt. Of afval dat uit containers valt of waait en dan op een milieustraat rondslingert. Uiteraard ligt er los afval op stortvloeren van een tussenopslag. Bij afvalenergiecentrales wordt regelmatig boven en onder elkaar gewerkt, waarbij voorwerpen door een roostervloer kunnen vallen. Ook bij andere vormen van afvalbe- en verwerking kan het voorkomen dat mensen boven en onder elkaar werken. Het is dus goed mogelijk dat gereedschappen en onderdelen naar beneden vallen.

Vallende voorwerpen kunnen leiden tot direct letsel aan personen, maar het is ook mogelijk dat iemand schrikt doordat er iets naast hem valt. Die schrikreactie kan leiden tot nieuwe incidenten zoals aanraking van hete delen, verstappen en dergelijke. Ook geraakt worden door vallend of wegschietend afval bijvoorbeeld in een sorteercabine kan leiden tot letsel.