Gezondheid

Bij het inzamelen van afval worden 1100 liter rolcontainers verplaatst. Deze worden vaak gebruikt voor bedrijfsafval. Soms worden ze ook in woonwijken gebruikt voor huishoudelijk afval, bijvoorbeeld bij flats.
Bij het voortduwen of achter zich aantrekken van voorwerpen, zoals containers, kan overmatige belasting optreden. Hierbij moet niet alleen gelet worden op gewicht en afmetingen van de last, maar ook op de aard van de ondergrond, de kwaliteit van de wielen en aanwezigheid van een helling. Daarnaast spelen ook factoren van degene die het werk uitvoert een rol, zoals lichaamafmetingen, kracht en ervaring.
De containers zijn vaak zwaarder dan het toegestane maximale gewicht. Bovendien zijn de containers slecht te verplaatsen als de wielen in slechte staat van onderhoud zijn.

Belangrijke mededeling

Tot 18 mei 2022 stond op deze webpagina een getoetste uitwerking van het gevaar ‘Verplaatsen van 1100 liter rolcontainers huishoudelijk afval’, met bijbehorende beheersmaatregelen om de impact van dit gevaar te beperken tot een aanvaardbaar niveau.
Deze uitwerking was gebaseerd op de P90-norm, die inmiddels niet langer wordt beschouwd als de stand van de techniek.

Enkele jaren geleden heeft een adviesbureau de Leidraad Fysieke Belasting ontwikkeld. De Nederlandse Arbeidsinspectie heeft in 2022 aangegeven deze leidraad te beschouwen als de huidige stand der techniek en gebruikt deze bij het toezicht binnen de afvalbranche.

Omdat de Leidraad Fysieke Belasting een solide basis biedt en door de Arbeidsinspectie als stand der techniek wordt gezien, heeft de Stichting Arbocatalogus Afvalbranche besloten te onderzoeken op welke wijze de leidraad in de Arbocatalogus kan worden opgenomen. De leidraad is op verzoek beschikbaar via de NVRD of de Vereniging Afvalbedrijven.

De verwachting is dat de toekomstige uitwerking in de Arbocatalogus grotendeels zal aansluiten bij de bestaande leidraad. Organisaties blijven zelf verantwoordelijk voor het borgen van het onderwerp fysieke belasting in de eigen RI&E en voor het toepassen van de leidraad in de eigen praktijk.

Ieder onderdeel binnen de Arbocatalogus Afvalbranche dient minimaal iedere 6 jaar geëvalueerd te worden op actualiteit, stand van de wetenschap en techniek, en volledigheid. Na overeenstemming tussen werkgevers en werknemers toetst de Nederlandse Arbeidsinspectie het onderdeel. Nu getoetste beheersmaatregelen in de arbocatalogus ontbreken, is iedere werkgever wettelijk verplicht om zelf beheersmaatregelen vast te stellen.

Voor meer informatie over dit onderdeel:

• de risico-inventarisatie en –evaluatie (RI&E) van het bedrijf
• algemene, openbare informatiebronnen over dit onderwerp

Werken in hitte brengt gevaren voor de gezondheid met zich mee, wat bij buitenwerkzaamheden met name aanwezig is door klimatologische hitte. De wetgeving omtrent werken in hitte volgt de algemene structuur van de Arbeidsomstandighedenwet. Werkgevers hebben de plicht om de risico’s van hittebelasting te identificeren en waar nodig passende maatregelen te treffen.

Hittebelasting is de blootstelling van het lichaam aan warmte, waardoor er opwarming van het lichaam plaatsvindt. Dit kan vanuit de externe omgeving komen (zon, warme machine, invloed van luchtvochtigheid, wind en kleding) of door ontstaan in het lichaam (warmte-productie door het lichaam zelf). Het warm worden van het lichaam, is niet per definitie slecht of ongezond. Het lichaam reageert hier zelf op om een stabiele lichaamstemperatuur te handhaven.

Het effect van hittebelasting is:

• Hittestress (hinderlijk): effect op de werkprestaties, maar niet op de gezondheid
• Hitte-uitputting (de grens opzoeken): oververhitting met doorgaans tijdelijke effecten
• Hitteberoerte (over de grens gaan): oververhitting met mogelijk permanente gevolgen op de gezondheid

Er kan ook sprake zijn van inspanningsgerelateerde belasting. Dit hoeft niet persé in een warme omgeving. Dit kan het hele jaar ontstaan. Denk aan overmatige warmteproductie door zware inspanning, kleding, hoge luchtvochtigheid, en andere factoren.

Bij diverse werkzaamheden in de afvalbranche vindt blootstelling aan hoge geluidsniveaus plaats. Wanneer geluid te hard is, geeft het gehoorschade, want blootstelling aan een hoog geluidsniveau beschadigt de trilhaartjes van het gehoor. Naar mate het hoge geluidsniveau langer duurt, neemt de schade aan de trilhaartjes toe. Blootstelling aan lawaai boven de wettelijke normen (actiewaarden) wordt 'schadelijk geluid' of 'schadelijk lawaai' genoemd. De eerste actiewaarde is 80 dB(A).

Definitie

De woorden 'geluid' en 'lawaai' liggen in elkaars verlengde. Volgens het woordenboek is geluid een trillende beweging van de lucht die door het gehoororgaan wordt waargenomen. Lawaai is rumoer, de beleving van hard en hinderlijk geluid. De arboregelgeving gebruikt alleen de term 'lawaai'. Volgens de definitie in het Arbobesluit omvat de blootstelling aan lawaai alle op het werk aanwezige geluiden inclusief impulsgeluiden. Dit geluid of lawaai kan hinderlijk zijn, maar kan ook schadelijk zijn.

Bij een dagelijkse blootstelling (dagdosis) aan lawaai boven de wettelijke vastgelegde eerste actiewaarde is er sprake van 'schadelijk lawaai' of 'schadelijk geluid'; dan treedt schade aan het gehoor op.

Geluid is zeker te hard als je er tijdelijk doof van wordt. Er is een vuistregel om een eerste schatting te maken of het geluidsniveau te hoog is, namelijk: als iemand op een afstand van 1 meter met stemverheffing moet spreken om verstaanbaar te zijn dan is het geluidsniveau zeker meer dan 80 dB(A). Een dagelijkse blootstelling aan meer dan 80 dB(A) heet de eerste actiewaarde. Naast mogelijke schade door langdurige blootstelling aan geluid boven de eerste actiewaarde, kan ook een kortdurende zeer hoog geluidsniveau - zogenoemd pieklawaai met een geluidsdrukniveau hoger dan 135 dB(C) leiden tot schade van het gehoororgaan.
Lawaai van een geluidbron boven de eerste actiewaarde veroorzaakt schade aan het gehoor die niet meer herstelt, ook niet in de loop van de tijd. Het gevolg van gehoorbeschadiging is slechthorendheid waardoor iemand geluiden in de omgeving niet meer goed waarneemt. Iemand die slechthorend is geworden, kan zeer moeilijk een normaal gesprek voeren, laat staan genieten van een feestje en raakt vaak in een sociaal isolement. Slechthorendheid die door lawaai tijdens het werk is veroorzaakt, is een beroepsziekte en brengt een handicap die in meerdere of mindere mate invloed heeft op het sociale leven van betrokkene.

Voorbeelden van schadelijk lawaai in de afvalbranche zijn:

• het dichtgooien van containers zonder demping op de kleppen
• het lossen van een glascontainer
• het persen van grof afval
• het shredderen en balen van papier
• het afladen van zwaar materiaal uit containers
• gierende luchtventielen bij rioleringsbeheer
• leegzuigen van straatkolken bij rioleringsbeheer
• handmatig reinigen van objecten bij rioleringsbeheer
• het toepassen van pompen
• het in de directe omgeving aanwezig zijn bij het uitvoeren van straalwerkzaamheden
• lawaaiige arbeidsmiddelen zoals veegmachine, bladblazer, kolkenzuiger enzovoorts
• elektrische handgereedschappen zoals boormachine, schuurmachine enzovoorts

De werkgever is wettelijk verplicht om maatregelen te treffen om de blootstelling aan lawaai te voorkomen of te beperken. Deze verplichting geldt ook voor geluidhinder, dus als de dagelijkse geluidblootstelling de eerste actiewaarde niet overschrijdt. Bij overschrijding van de dagdosis is het nemen van maatregelen wettelijk verplicht. De te nemen maatregelen zijn niet branchespecifiek maar generiek, dus op iedere bedrijfstak van toepassing. Er zijn geen maatregelen specifiek voor de afvalsector op een enkele uitzondering na.

Inspectie SZW heeft dit onderdeel goedgekeurd tot uiterlijk 15 december 2026.

In Nederland mag teerhoudend asfalt alleen thermisch worden gereinigd; andere vormen van bewerking en verwerking zijn niet toegestaan. Bij thermische reiniging worden de organische componenten (PAK = polycyclische aromatische koolwaterstoffen) van het asfalt verbrand, waardoor het eindproduct bestaat uit zand en grind, steenslag en vulstof. De verwerkende bedrijven hanteren een procedure voor het accepteren van teerhoudend en ander (teervrij) asfalt. Bij de opslag van teerhoudend asfalt is geen stofblootstelling of blootstelling aan PAK; zie Opslaan van teerhoudend asfalt.

Thermische reiniging bestaat uit twee processtappen, te weten: 1) het breken van teerhoudend asfalt, en 2) het verwarmen van het gebroken materiaal in de gesloten reinigingsinstallatie, waarbij de vluchtige verbindingen (PAK) verbranden.

Thermische reiniging

Het breken van teerhoudend asfalt vindt plaats in de buitenlucht. Vóór het breken van teerhoudend asfalt is het verplicht om het materiaal vochtig te maken om stofvorming te voorkomen. Er is dus geen stofblootstelling van de medewerker. Ook is er geen blootstelling aan PAK, omdat PAK in teerhoudend asfalt vaste verbindingen zijn die tot een temperatuur van circa 30 °C niet vluchtig zijn en dus niet worden ingeademd. PAK zijn vluchtig vanaf ongeveer 60 °C en komen alleen vrij bij het verhitten van teerhoudend asfalt. Het verhitten gebeurt in een gesloten reinigingsinstallatie. Deze installatie bestaat uit een inputunit voor teerhoudend asfalt, een roterende trommel/verbrandingsinstallatie, een outputunit voor gereinigd materiaal en een rookgasreinigingsinstallatie met schoorsteen. Bij het thermisch reinigingsproces wordt met een krachtige afzuiging, een zogenaamde IDFAN, direct voor de schoorsteen lucht van buiten de verbrandingsinstallatie ingetrokken. Daardoor staat de complete reiniging op onderdruk en is er voor de medewerkers geen gevaar op blootstelling aan PAK. Het eindproduct is teervrij granulaat omdat alle PAK is verbrand.

Onderhoud

Bij het uitvoeren van onderhoud of reparatie aan de installatie is vanwege direct huidcontact wel blootstelling aan PAK mogelijk. De handelingen waarbij de kans op blootstelling aan PAK te verwachten is, dienen in de risico-inventarisatie en -evaluatie van het bedrijf te worden opgenomen. Er wordt hierbij onderscheid gemaakt tussen onderhoud aan enerzijds de asfaltbreker en anderzijds de reinigingsinstallatie.

Bij het onderhoud aan de asfaltbreker dragen de medewerkers persoonlijke beschermingsmiddelen, namelijk P3 adembescherming, beschermende werkkleding, werkhandschoenen en veiligheidsschoenen.

Op het ombouwen, onderhouden, repareren en reinigen is de maatregel Onderhouden en afstellen arbeidsmiddelen van toepassing.

Bij het onderhoud aan de reinigingsinstallatie wordt soms in de trommel van de thermische reinigingsinstallatie gewerkt. In dat geval geldt het onderdeel Werken in de trommel thermische reiniging, omdat het een besloten ruimte is.

In omsloten ruimten zoals de hallen van brekerinstallaties, sorteerinstallaites, composteerinstallaties en overslaghallen gelden de volgende situaties.
Zie verder de uitgebreide toelichting op het terugbrengen van blootstelling aan DME tot een zo laag mogelijk niveau op: Risicogroep dieselmotoremissies.

Situatie 1

De afvalstoffen worden rechtstreeks in de containers voor aftransport gestort of de afvalstoffen worden met behulp van een elektrisch aangedreven sorteer- of portaalkraan overgeslagen of een krachtstroom aangedreven brekerinstallatie, sorteerinstallatie of composteerinstallatie.

Maatregelen: geen.

Situatie 2

• Er is een rechtstreekse afvoer van de uitlaatgassen door middel van een afvoerslang op de uitlaat.
• De shovel en sorteerkraan zijn voorzien van een Stage 3b of een Tier 4 motor.
• De shovel en sorteerkraan met een Stage 1, 2 of 3a of Tier 1, 2 of 3 motor zijn voorzien van een effectief roetfilter.

Maatregelen:

• gebruiken overdrukcabine op mobiele arbeidsmiddelen, indien deze langer dan 15 minuten per dag worden gebruikt
• alle aanvullende technische maatregelen
• alle aanvullende organisatorische maatregelen

Het gebruik van een dieselaggregaat in een hal is niet toegestaan omdat er een alternatief beschikbaar; zie Overige blootstelling aan DME.

Situatie 3

• Er is geen rechtstreekse afvoer van de uitlaatgassen door middel van een afvoerslang op de uitlaat.
• De shovel of sorteerkraan heeft een Stage 1, 2 of 3a of Tier 1, 2 of 3 motor of lager en is niet voorzien van een effectief roetfilter.

Maatregelen voor activiteit E (werken met shovels en sorteerkranen in op- en overslaghallen) en activiteit K (gebruik van dieselaangedreven shovel tijdens het breken van puin in een brekerhal):

• treffen maatregel aan shovel of kraan in omsloten ruimte
• alle aanvullende technische maatregelen
• alle aanvullende organisatorische maatregelen
• gebruiken overdrukcabine op mobiele arbeidsmiddelen, indien deze doorgaans langer dan 15 minuten per dag in een omsloten ruimte (hal) wordt gebruikt.

Maatregelen voor activiteit L (gebruik van dieselmotor tijdens sorteren van afval in een sorteerhal) en activiteit M (gebruik van dieselmotor in een composteerhal):

• beperken emissie van dieselmotor in omsloten ruimte
• alle aanvullende technische maatregelen
• alle aanvullende organisatorische maatregelen
• gebruiken overdrukcabine op mobiele arbeidsmiddelen indien deze doorgaans langer dan 15 minuten per dag in een omsloten ruimte (hal) wordt gebruikt.

Het gebruik van een dieselaggregaat in een hal is niet toegestaan omdat er een alternatief beschikbaar; zie Overige blootstelling aan DME.